Search
Close this search box.
روانشناسی کودک

روانشناسی کودک؛ دریچه‌ای به بزرگسالی سالم‌تر

روانشناسی کودک یکی از شاخه‌های رشته روانشناسی بوده که به پیشگیری، تشخیص، کنترل و درمان اختلالات در کودکان می‌پردازد. هدف از این رشته و افرادی که در آن مشغول به کار هستند، این است که کودکانی تربیت شوند که کمترین مشکلات و آسیب‌های روحی و روانی را تجربه کرده باشند.

فرایند رشد کودکان دارای جنبه‌های مختلفی بوده و در صورتی که هر یک از این جنبه‌ها دچار نقص یا مشکل شوند، ممکن است مشکلات روحی و روانی برای کودکان به وجود آید. در نتیجه والدین ملزم هستند هر چه سریع‌تر کودکان خود را به مرکز روانشناسی کودک ببرند.

مشاوره کودک دارای مزیت‌های بسیار زیادی برای کودکان خواهد بود از جمله این مزایا می‌توان به تشخیص زود هنگام برخی از بیماری‌ها و آسیب‌های جدی اشاره کرد. معمولا در پروسه روانشناسی کودکان برخی از علائم اختلالات شایعی همچون اوتیسم، بیش فعالی، ترس و… را از خود بروز می‌دهند.

روانشناسی کودک چیست؟

از آن جایی که این احتمال وجود دارد که کودکان نیز همچون بزرگسالان و نوجوانان در برخی از دوره‌های زندگی خود دچار تنش‌ها و مشکلات روحی و روانی شوند، روانشناسی کودک شغل و رشته‌ای است که می‌تواند در راستای کمک به کودکان بسیار سودمند باشد. بنابراین این طرز تفکر که روانشناسی و روانکاوی تنها مختص بزرگسالان است و هیچ گاه کودک نیازی به روانشناس پیدا نخواهد کرد، کاملاً اشتباه به حساب می‌آید. روانشناسی کودک در واقع رشته‌ای بوده که حول محور نحوه تعامل کودک با والدین، محیط اطراف و خود می‌چرخد.

همچنین جالب است بدانید روانشناسی کودک در برخی مواقع یک فرایند دو سویه به حساب می‌آید زیرا در مواقع خاص نیاز است پدر و مادر نیز در فرایند مشاوره و روانشناسی مشارکت فعالانه داشته باشند.  خیلی مهم و حائز اهمیت است که والدین در خصوص مهارت‌های فرزند پروری اطلاعات کامل داشته باشند تا کودک آنها دچار مشکلات و اختلالات روحی و روانی نشود. در واقع مشارکت والدین در جلسات روانشناسی کودک، به آنها کمک خواهد کرد یاد بگیرند با مشکلات و اختلالات کودکشان چگونه برخورد کنند.

اهداف روانشناسی کودک

روانشناسی کودک و روانشناسانی که در این حوزه مشغول به کار هستند، اهداف متعددی را دنبال می‌کنند. اما به عنوان اصلی‌ترین هدف روانشناسی کودک می‌توان به پرورش و تربیت کودکانی با شخصیت سالم اشاره کرد.

احتمالاً این سوال برای شما به وجود بیاید که معیار تشخیص شخصیت سالم چیست. باید بگوییم شخصیت سالم خود شامل بخش‌های متعددی می‌شود. به بیان واضح‌تر ابعاد مختلف زندگی افراد می‌توانند تاثیر مستقیمی در ایجاد شخصیت سالم برای آن‌ها داشته باشند. ابعاد مختلف زندگی افراد مواردی همچون رشد جسمی، رشد شخصیتی، رشد زبانی، ذهنی و احساسی کودک را شامل می‌شود.  بنابراین اگر کودک در محیطی سالم و درست تربیت شود و بتواند در تمامی این ابعاد در مسیر صعودی و سالم حرکت کند، می‌توان گفت در نهایت دارای شخصیتی سالم خواهد بود.

البته این بدین معنا نیست که کودکان در نتیجه مراجعه به روانشناس کودک شخصیتی کامل به دست می‌آورند. زیرا هیچ گاه، هیچ انسانی کامل نیست و همواره باید برای کامل بودن تلاش کنیم.

رشد جسمی

شاید دور از تصور باشد اما یکی از مهم‌ترین عواملی که سبب ایجاد مشکل در روح و روان کودکان می‌شود، مشکلات جسمی و فیزیکی آنها است. معمولا کودکانی که دچار نقص‌ها و مشکلات جسمانی هستند، در نتیجه رفتار متقابل دوستان و اطرافیان متوجه نقص‌های خود شده و در نتیجه دچار مشکلات روحی و افسردگی می‌شوند.

رشد شخصیتی

رشد شخصیتی در واقع به مواردی همچون امکان برقراری ارتباط با دیگران، درک و فهم، تمرکز و توانایی یادگیری یک کودک و… اطلاق می‌شود.

رشد زبانی

کودکان قادر خواهند بود در سنین ابتدایی زندگی زمانی که صحبت کردن را یاد می‌گیرند، بتوانند با اطرافیان خود ارتباط برقرار کنند. در برخی کودکان ممکن است روند یادگیری زبان و رشد زبانی با اختلال مواجه شود که در نتیجه این امر کودک نیاز به گفتار درمانی پیدا خواهد کرد.

 رشد احساسی

رشد احساسی کودک، به موضوع درک احساسات افراد توسط کودک می پردازد.

رشد ذهنی

رشد ذهنی کودکان نیز از جمله دیگر معیارهای اساسی برای تعیین رشد کامل یک فرد به حساب می‌آید.

در نتیجه می‌توان بیان کرد در صورت ایجاد اختلال در هر یک از موارد ذکر شده ممکن است مشکلات روحی و روانی برای کودکان ایجاد شوند. در اغلب مواقع با چند جلسه روانشناسی کودکان، این مشکلات بر طرف خواهند شد. اما در برخی مواقع به سبب سهل انگاری والدین یا دیگر موارد، مشکلات روانی و روحی نادیده گرفته شده در نتیجه تشخیص و درمان آن‌ها به تعویق می‌افتد.

رویکردهای روانشناسی کودک

روانشناسان کودک به منظور از بین بردن اختلالات روحی و روانی در کودکان و همچنین تغییر رفتار‌های مخرب آن‌ها از رویکرد‌های خاصی استفاده می‌کنند.  این رویکردها از نظر علمی به اثبات رسیده‌اند و تاثیرات بسیار مطلوبی بر روی کودکان می‌گذراند. از جمله رایج‌ترین و بهترین رویکردهای روان درمانی برای درمان کودکان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • رفتار درمانی
  • روانکاوی
  • بازی درمانی
  • شناختی
  • شناختی رفتاری
  • انسانگرایی

فواید روانشناسی کودک

روانشناسی کودک دارای مزایای بسیار زیاد و منحصر به فردی برای کودکان است. از جمله مزیت‌های روانشناسی کودک می‌توان به تشخیص زود هنگام رفتارهای غیر عادی کودکان اشاره کرد. همچنین روانشناسان کودک قادر خواهند بود ریشه مسائل معمول رفتاری همچون مسائل یادگیری، بیش فعالی یا اضطراب را تشخیص دهند. به علاوه شاید جالب باشد بدانید روانشناسی کودک می‌تواند در پیشگیری، ارزیابی و تشخیص تاخیر در رشد یا ناهنجاری‌های همچون اوتیسم موثر باشد.

چه زمانی کودک نیاز به روانشناس دارد؟

احتمالاً برای بسیاری از والدین این سوال پیش می‌آید که چه زمانی کودک ما احتیاج به روانشناسی کودک پیدا خواهد کرد. در پاسخ به این سوال باید بگوییم اگر متوجه شدید فرزند شما از اختلالات روحی، روانی یا بیماری‌های جسمی رنج می‌برد که روی روان و رفتار او تاثیر می‌گذارند، بهتر است برای کنترل شرایط او و جلوگیری از آسیب‌های بیشتر، به روانشناس کودک مراجعه کنید. تله‌ها و طرحواره‌های شخصیتی افراد یکی از موضوعاتی است که با وجود اهمیت بسیار بالای آن‌ها، معمولا نادیده گرفته می‌شوند.

اگر در خصوص تله‌های شخصیتی اطلاعات کافی داشته باشید، می‌دانید که عمده این تله‌های شخصیتی ریشه در کودکی افراد دارند و اگر به درستی تشخیص داده نشده و درمان نشوند، احتمال این که ابعاد مختلف زندگی افراد را در زندگی بزرگسالی تحت تاثیر قرار دهند، بسیار زیاد است. از جمله ابعادی از زندگی که این تله‌ها تاثیر بد و مخرب بر روی آن‌ها می‌گذارند، می‌توان به زندگی اجتماعی، روابط عاطفی و ازدواج  موقعیت‌های تحصیلی و کاری و… اشاره کرد.

همچنین بسیاری از والدین اطلاعات کافی در خصوص نحوه صحیح رفتار با کودک خود را ندارند. در نتیجه رفتارهای مخرب و آسیب رسان والدین، کودکان در بزرگسالی دچار تله‌های شخصیتی می‌شوند که تمامی ابعاد زندگی آنها را تحت تاثیر قرار می‌دهند. بنابراین در بسیاری از مواقع لازم و ضروری است که والدین نیز از روانشناسی کودک بهره ببرند.

اختلالات رایج کودکان در روانشناسی کودک

معمولا تا زمانی که کودک از خود رفتاری خارج از محدوده سنی‌اش بروز ندهد، والدین او متوجه وجود اختلالات نخواهند شد. شیطنت و شلوغی،  بازیگوشی، حرف گوش ندادن و… از جمله رفتارهای طبیعی کودکان به حساب می‌آیند اما اگر این رفتارها به قدری تکرار شوند که دیگر غیر قابل کنترل نباشند می‌توان آن‌ها را جزو اختلالات کودکان به حساب آورد. به همین سبب لازم است والدین در صورت مواجه شدن با هر یک از این رفتارها هر چه سریع‌تر به یک مرکز یا کلینیک مشاوره برای دریافت روانشناسی کودکان مراجعه کنند. به عنوان شایع‌ترین اختلالات و مشکلات در پروسه روانشناسی کودک می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • بیش فعالی
  • لجبازی
  • تیک
  • آتش افروزی
  • اختلال سلوک
  • انواع فوبیاها
  • ترس
  • دزدی
  • اوتیسم

نتیجه گیری

اگر علائم برخی از اختلالات روحی و روانی را در کودک خود مشاهده می‌کنید و برای سلامتی کودک خود ارزش بسیاری قائل هستید، لازم است برای بهبود وضعیت کودک خود از روانشناس کودک کمک بگیرید.

سوالات متداول

چه مسائلی در زمینه روانشناسی کودک مورد بررسی قرار می گیرند؟

در روانشناسی کودک مواردی همچون نحوه برخورد با کودک لجباز، برخورد با خواهر و برادر کوچکتر، آموزش برد و باخت، کنترل خشم، برنامه ریزی، رعایت نظم و… مورد بررسی قرار می‌گیرند.

مطالب مرتبط
دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *