یکی از مطالب مهم در روانشناسی کودک رفتار والدین بهطور مستقیم بر تربیت و رشد شخصیت فرزندان تأثیر میگذارد. هر ویژگی اخلاقی و رفتاری که والدین میخواهند در کودک خود مشاهده کنند، باید خودشان آن را نشان دهند. به عبارت دیگر، کودکان بیشتر از آنچه که والدین میگویند، از آنچه که میبینند یاد میگیرند. در اینجا به برخی از ویژگیهای کلیدی اشاره میکنیم که والدین میتوانند با رفتارهای خود به شکلگیری آنها در فرزندانشان کمک کنند.
۱. احترام به دیگران
اگر والدین میخواهند فرزندانشان احترام به دیگران را یاد بگیرند، باید خودشان این رفتار را نشان دهند. برای مثال، اگر والدین هنگام صحبت با دیگران به آنها گوش دهند و از کلمات محترمانه استفاده کنند، کودک نیز این رفتارها را یاد خواهد گرفت.
نمونه کاربردی: والدین باید در موقعیتهای مختلف اجتماعی به فرزندان خود نشان دهند که چگونه با دیگران با احترام و ادب رفتار کنند. بهعنوان مثال، در یک مهمانی، والدین میتوانند به فرزندانشان نشان دهند که چگونه با مهمانان صحبت کنند و از آنها بخواهند تا نظر دیگران را هم بپرسند. استفاده از کلمات معمولی ولی مؤدبانه، لبخند زدن، تشکر کردن و …
۲. مدیریت احساسات
والدینی که توانایی مدیریت احساسات خود را دارند، به فرزندانشان یاد میدهند که چگونه با احساسات منفی خود کنار بیایند. بهعنوان مثال، اگر والدین در موقعیتهای استرسزا آرامش خود را حفظ کنند و به جای واکنشهای تند، با منطق و آرامش عمل کنند، کودک نیز این رفتار را یاد میگیرد.
نمونه کاربردی: والدین میتوانند در مواقع تنش، تکنیکهای آرامشبخش مانند تنفس عمیق را بهکار ببرند و از فرزندان خود بخواهند تا در این فرآیند شرکت کنند. همچنین میتوانند با فرزندان خود دربارهی احساساتشان صحبت کنند و به آنها یاد بدهند که چگونه احساسات خود را مدیریت کنند. همچنین توجه به صبوری و تلاش برای کاهش بحران و مدیریت شرایط نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
۳. تشویق به یادگیری و کنجکاوی
پدر و مادرانی که به یادگیری و کنجکاوی اهمیت میدهند، میتوانند این روحیه را در فرزندانشان تقویت کنند. بهعنوان مثال، اگر والدین خود به مطالعه کتاب و یادگیری مهارتهای جدید و توسعهی فردی بپردازند، فرزندانشان نیز ترغیب میشوند که یادگیری را بهعنوان یک ارزش در زندگی خود در نظر بگیرند.
نمونه کاربردی: والدین باید با فرزندان خود کتاب بخوانند، به بازدید از موزهها و مکانهای آموزشی بروند و دربارهی موضوعات مختلف با آنها گفتگو کنند. این فعالیتها میتواند علاقه فرزندان به یادگیری را تقویت کند. آنها همچنین باید نشان بدهند که مهارتهای جدیدی یاد میگیرند و آن را در زندگی خود به کار میبندند.
۴. نشان دادن همدلی و محبت
والدینی که محبت و همدلی را در رفتار خود نشان میدهند، به فرزندانشان یاد میدهند که چگونه به دیگران توجه کنند و از احساسات آنها آگاه باشند. بهعنوان مثال، وقتی والدین به دوستان یا خانوادهی خود کمک میکنند و احساسات دیگران را درک میکنند، کودکان نیز این رفتارها را یاد میگیرند.
نمونه کاربردی: والدین میتوانند با فرزندان خود دربارهی احساسات دیگران صحبت کنند و به آنها نشان دهند که چگونه میتوانند در موقعیتهای مختلف به دیگران کمک کنند. بهعنوان مثال، اگر یکی از دوستان فرزندشان ناراحت است، والدین میتوانند به فرزند خود بگویند که چگونه میتواند با او صحبت کند و از او حمایت کند.
۵. مدیریت تعارضات
والدین باید به فرزندانشان نشان دهند که چگونه میتوانند بهشیوهای مسالمتآمیز و منطقی با تعارضات برخورد کنند. اگر والدین در هنگام بروز اختلافنظرها با آرامش و گفتگو پیش بروند، کودکان یاد میگیرند که چگونه در روابط خود به همین شیوه عمل کنند. آنها ضمن توجه به آموزههای عمومی در مورد روانشناسی زوجین میتوانند بسیاری از اصول منطقی را به فرزندان خود نیز منتقل کنند.
نمونه کاربردی: والدین میتوانند در موقعیتهای خاص که اختلافنظر پیش میآید، به فرزندان نشان دهند که چگونه میتوانند با گفتوگو و مذاکره به حل مشکل بپردازند. این میتواند شامل موقعیتهای روزمره مانند تصمیمگیری دربارهی فعالیتهای خانوادگی باشد.
نتیجهگیری
رفتار والدین بهعنوان یک الگو برای فرزندانشان عمل میکند و هر ویژگی رفتاری که والدین میخواهند در فرزندانشان ببیند، باید خودشان بهطور مداوم آن را نشان دهند. با اتخاذ رفتارهای مثبت و سازنده، والدین میتوانند به تربیت کودکانی با شخصیتهای سالم و موفق کمک کنند. در نهایت، ایجاد یک محیط حمایتی و مثبت در خانواده، نه تنها به رشد شخصیتی فرزندان کمک میکند بلکه روابط خانوادگی را نیز تقویت مینماید.