نگهداری و مراقبت از روابط عاشقانه، همانند مراقبت از یک خودرو یا دستگاه حساس است. اگر به این روابط رسیدگی نشود، مشکلات کوچک به مرور بزرگ شده و آسیبهای جدی ایجاد میکنند. همانطور که خودرو نیاز به تعمیر و نگهداری دارد، زندگی مشترک نیز نیازمند توجه، مراقبت و در صورت بروز مشکل، مداخله سریع است. در بسیاری از مواقع، زوجها میتوانند با تلاش و تغییر رفتارهای خود، مشکلات را برطرف کنند، اما در موارد پیچیدهتر، زوج درمانی و کمک یک متخصص، بهترین راهکار برای بازگرداندن سلامت و رضایت به رابطه است.
زوج درمانی چیست؟
زوج درمانی نوعی رواندرمانی تخصصی است که با هدف بهبود کیفیت زندگی مشترک و حل تعارضات میان زوجین انجام میشود. در این فرایند، یک زوج درمانگر به زوج کمک میکند تا مشکلات و تعارضات موجود را شناسایی کنند، راهکارهای عملی برای حل آنها بیابند و تعاملات خود را بهبود بخشند.
عناصر مشترک در همه انواع زوج درمانی شامل موارد زیر است:
- تمرکز بر یک مشکل خاص مانند اختلافات جنسی، اعتیاد به اینترنت، صمیمیت یا حسادت
- تعریف اهداف درمانی روشن و قابل سنجش
- ارائه مداخلات مبتنی بر راهحل
زوج درمانی گلاسر
یکی از روشهای علمی زوج درمانی، زوج درمانی گلاسر است که بر اساس نظریه واقعیت درمانی و تئوری انتخاب ویلیام گلاسر شکل گرفته است. این روش معمولاً در قالب هفت جلسه گروهی برگزار میشود، جایی که زن و مرد به همراه درمانگر حضور دارند و مهارتهای تقویت رابطه آموزش داده میشود.
در ابتدا، با استفاده از آزمونهای تشخیصی، علت مراجعه زوجین مشخص میشود و بررسی میشود که آیا آنها تمایل به حفظ و بهبود زندگی مشترک خود دارند یا خیر. سپس تمرکز بر آموزش مهارتهای عملی و قابل اجرا در زندگی روزمره است.
نظریه واقعیت درمانی گلاسر
واقعیت درمانی گلاسر بر این اصل استوار است که همه رفتارها انتخابی هستند و شرایط روانی صرفاً به عنوان محرک عمل نمیکنند. انسانها دارای پنج نیاز اساسی ذاتی شامل بقا، عشق و تعلق، قدرت، آزادی و تفریح هستند که هدایتگر رفتارهایشان میباشند.
نظریه انتخاب گلاسر بر مسئولیتپذیری فردی تأکید دارد و معتقد است:
- ما تنها میتوانیم رفتار و افکار خود را کنترل کنیم و نه رفتار دیگران
- تغییر در رفتار و تفکر، به طور غیرمستقیم بر احساسات و فیزیولوژی ما اثر میگذارد
- مشکلات روانی پایدار اغلب ماهیت رابطهای دارند و به تعامل فرد با محیط مرتبط هستند
کاربرد نظریه گلاسر در زوج درمانی
در زوج درمانی گلاسر، تمرکز بر تعامل سازنده و مسئولانه زوجین با یکدیگر است. درمانگر به زوجها کمک میکند تا:
- رفتارهای ناسازگار و تعارضات فعلی را شناسایی کنند: زوجها در جلسات زوجدرمانی گلاسر یاد میگیرند الگوهای رفتاری ناکارآمد خود را بشناسند. شناسایی این رفتارها اولین قدم برای ایجاد تغییر پایدار در رابطه است.
- راهکارهای عملی و متناسب با شرایط خود برای حل مشکلات انتخاب کنند: درمانگر به زوجها کمک میکند راهحلهایی کاربردی و متناسب با موقعیت زندگیشان پیدا کنند. این انتخابها بر اساس مسئولیتپذیری و واقعبینی طراحی میشوند.
- بدون سرزنش و تحمیل، بر تغییر رفتار و تصمیمات خود تمرکز کنند: تمرکز اصلی بر اصلاح رفتار فردی است، نه کنترل یا مقصر دانستن طرف مقابل. این رویکرد باعث ایجاد احترام متقابل و بهبود ارتباطات عاطفی میشود.
تمرکز بر زمان حال نیز یکی از اصول مهم است؛ یعنی زوجین باید بر آنچه اکنون میتوانند انجام دهند تمرکز کنند و گذشته را به عنوان یک عامل تعیینکننده محدود کننده ندانند.
هفت عادت مخرب و سازنده
گلاسر هفت عادت مخرب را شناسایی کرده است که مانع رشد فردی و روابط سالم میشوند:
- سرزنش، تهدید، شکایت، انتقاد، تنبیه، رشوه دادن و بهانهجویی
همزمان، هفت عادت سازنده نیز پیشنهاد شده که باعث ارتقای کیفیت روابط و رشد فردی میشوند:
- گوش دادن فعال، اعتماد کردن، تشویق و حمایت، پذیرش و احترام، مذاکره و همکاری، حمایت اجتماعی و یادگیری مستمر
تمرین و جایگزینی این عادات مثبت به جای عادات مخرب، پایهایترین بخش واقعیت درمانی گلاسر برای زوجین است.
مزایای زوج درمانی گلاسر
شرکت در جلسات زوج درمانی گلاسر باعث میشود که زوجها:
- مسئولیت رفتارهای خود را بپذیرند و به جای سرزنش دیگران، بر تغییر خود تمرکز کنند
- مهارتهای حل مسئله و تصمیمگیری را تقویت کنند
- ارتباط مؤثر و احترامآمیز برقرار کنند و تعارضات را به صورت سازنده حل کنند
- اعتماد به نفس و عزت نفس خود را افزایش دهند
- استرس و اضطراب را مدیریت کرده و توان مقابله با فشارهای زندگی را بیابند
این رویکرد به زوجین کمک میکند تا رابطهای پایدار، سالم و رضایتبخش بسازند و در عین حال رشد شخصی خود را نیز تجربه کنند.
گروهها و کاربردهای خاص
زوج درمانی گلاسر بیشتر به صورت گروهی مؤثر است، زیرا حضور همزمان افراد مشابه در تجربههای خود باعث یادگیری و همدلی میشود. این روش همچنین برای معلمان، دانشآموزان و حتی بیماران روانی مانند افراد مبتلا به اسکیزوفرنی مفید است، زیرا عزت نفس و احساس کنترل بر زندگی را افزایش میدهد و مهارتهای مقابلهای را بهبود میبخشد.
جمعبندی
واقعیت درمانی گلاسر با تأکید بر مسئولیتپذیری، انتخاب آگاهانه و تمرکز بر زمان حال، ابزاری علمی و کاربردی برای بهبود کیفیت روابط و زندگی فردی است. این روش به زوجها کمک میکند رفتارهای ناسازگار را اصلاح کنند، عادات مثبت بسازند و رابطهای پایدار، رضایتبخش و سالم ایجاد کنند.