در مواجهه با افسردگی، اولین پرسشی که ذهن بسیاری را درگیر میکند این است که باید به روانشناس مراجعه کنیم یا روانپزشک؟ پاسخ این سؤال به شدت علائم، سابقه بیماری و وضعیت فرد بستگی دارد، اما بهطور کلی توصیه میشود که ابتدا به روانشناس مراجعه شود.
در بسیاری از موارد، صحبت با روانشناس و دریافت مشاوره تخصصی به تنهایی میتواند باعث تسکین ذهن، ایجاد احساس امنیت روانی و کاهش تنشهای درونی شود. روانشناس از طریق تکنیکهایی مانند درمان شناختی رفتاری، آموزش مهارتهای مقابله با استرس و حل مسئله، به بیمار کمک میکند که به درک عمیقتری از ریشه مشکلات خود برسد و راهکارهای عملی برای مقابله با آنها بیابد.
تنها در صورتی که علائم افسردگی شدید، طولانیمدت یا همراه با اختلالات روانپریشی باشند، روانشناس شما را به یک روانپزشک ارجاع خواهد داد تا درمان دارویی آغاز شود. روانپزشک با تجویز داروهایی مانند ضدافسردگیها، تلاش میکند تا تعادل شیمیایی مغز را بازگرداند.
در اکثر موارد، روانشناس نقطه شروع مناسبتری است. اگر شرایط نیاز به دارو داشته باشد، روانشناس شما را به روانپزشک معرفی خواهد کرد.
علائم هشداردهندهای که باید جدی گرفته شوند
اگر دچار افسردگی هستید، برخی نشانهها میتوانند به شما هشدار دهند که زمان مراجعه به مشاور یا روانشناس فرا رسیده است. در صورتی که حداقل پنج مورد از علائم زیر را در طول دو هفته یا بیشتر تجربه کردهاید، بهطور جدی باید به دنبال مشاوره حرفهای باشید:
- احساس بیارزشی و بیارزشی مداوم
- گریههای بدون علت مشخص و اضطراب دائمی
- دشواری در تمرکز و انجام وظایف روزمره
- احساس بلاتکلیفی و سردرگمی
- واکنش شدید به انتقادات یا حرفهای دیگران
- بیلذتی از زندگی و فعالیتهایی که قبلاً لذتبخش بودهاند
- افت اعتمادبهنفس
- احساس گناه بیدلیل
- غم مداوم و سنگینی ذهنی
- اختلال در خواب و تغذیه (بیخوابی، پرخوابی، بیاشتهایی یا پرخوری)
- خستگی مفرط و بیحالی مزمن
- انزواطلبی و کاهش تعاملات اجتماعی
- اختلال در میل جنسی
آیا افسردگی را میتوان بدون مراجعه به روانشناس درمان کرد
درمان افسردگی بدون کمک متخصص کار دشواری است، اما روشهایی وجود دارد که در کنار مشاوره میتوانند به بهبود خلق و خو کمک کنند. این اقدامات خودیاری شامل:
- تعیین اهداف روزانه و قابل دستیابی
- شروع کارهای ساده به جای طرح هدفهای بزرگ
- ارتباط با افراد مثبت و قابلاعتماد
- انجام فعالیتهای سرگرمکننده حتی اگر فعلاً برایتان لذتبخش نباشند
- ورزش منظم برای تحریک هورمونهای شادیآور
- خارج شدن از محیط بسته و قرار گرفتن در فضای باز
افسردگی در زنان و مردان؛ تفاوتها و ویژگیها
افسردگی در زنان و مردان میتواند با علائم متفاوتی همراه باشد:
میتوان گفت: افسردگی در مردان بیشتر خودش را با این علائم نشان میدهد
- پرخاشگری، بیقراری و تحریکپذیری
- کاهش علاقه به کار و مسئولیتهای خانوادگی
- استفاده از مواد مخدر یا الکل برای فرار از احساسات
- انکار افسردگی و مقاومت در برابر کمک گرفتن
همچنین در مورد علائم افسردگی در زنان به موارد زیر میتوان اشاره کرد
- شیوع بالاتر به دلیل عوامل هورمونی و اجتماعی
- ابتلا به انواع خاص افسردگی مانند افسردگی پس از زایمان، پیش از قاعدگی و یائسگی
- احساساتیتر بودن و مراجعه زودتر برای مشاوره
ویژگیهای یک درمانگر خوب برای درمان افسردگی
درمان افسردگی مستلزم ارتباط مؤثر میان بیمار و درمانگر است. یک درمانگر خوب باید ویژگیهای زیر را داشته باشد:
- قابل اعتماد بودن و حفظ رازداری
- مهارتهای بینفردی بالا برای ایجاد فضای امن
- توانایی ایجاد انگیزه و امید واقعبینانه
- انعطافپذیری در استفاده از روشهای مختلف درمانی
- اطلاع از جدیدترین متدهای علمی روز دنیا
- ارزیابی مداوم روند درمان بیمار
رایجترین انواع افسردگی و نشانههای هر کدام
1. افسردگی اساسی
از شایعترین انوع افسردگی که با خلق پایین، کاهش انرژی و بیعلاقگی همراه است. زیرمجموعههای آن:
- فصلی: بیشتر در پاییز و زمستان ظاهر میشود و با عنوان افسردگی پاییز بیشتر شتاخته میشود
- پس از زایمان: در دوران بارداری یا تا ۴ هفته بعد از زایمان بروز میکند.
- با ویژگیهای روانپریشی: شامل توهم یا هذیان است.
- با اضطراب بالا: نگرانی مداوم، بیقراری و ترس از کنترل نداشتن.
- غیر معمول: افزایش وزن، پرخوابی، حساسیت بالا به انتقاد.
2. اختلال افسردگی مداوم
نوعی افسردگی خفیف اما طولانیمدت که ممکن است سالها ادامه یابد.
3. افسردگی پیش از قاعدگی
با نوسانات خلقی، گریهکردن، بیحوصلگی، دردهای بدنی و اختلال در عملکرد روزانه همراه است.
مشاوره برای افسردگی چه مزایایی دارد؟
- کاهش استرس و اضطراب: مشاوره با ارائه راهکارهای ذهنی و رفتاری به فرد کمک میکند تا فشارهای روانی را بهتر مدیریت کند.
- ایجاد درک بهتر از مشکلات و یافتن راهحلهای مناسب: درمانگر به مراجع کمک میکند تا مسائل زندگی را شفافتر ببیند و برای آنها راهحلهای عملی بیابد.
- تسریع روند بهبود در صورت ترکیب با دارو درمانی: همزمانی گفتاردرمانی با دارو میتواند سرعت و اثربخشی درمان را افزایش دهد.
- کنترل عوارض جانبی داروها: مشاور با آگاهسازی و حمایت روانی به بیمار کمک میکند تا با عوارض دارویی بهتر کنار بیاید.
- بازیابی انگیزه، امید و احساس توانمندی: جلسات مشاوره باعث تقویت اعتماد به نفس و ایجاد احساس کنترل بر زندگی میشود.
برای درمان افسردگی به کجا مراجعه کنیم؟ اگر علائم افسردگی را در خود میبینید، بهتر است ابتدا به یک کلینیک روانشناسی تخصصی مراجعه کنید. در مرحله اول نیازی به مصرف دارو نیست و مشاوره روانشناسی میتواند بسیار مؤثر باشد. اگر پس از چند جلسه درمانگر تشخیص دهد که به دارو نیاز دارید، شما را به روانپزشک ارجاع خواهد داد.