رفتار با کودک لجباز نیازمند پیش آگاهی و مطالعه مفصل است. چارهای نداریم جز اینکه بدانیم و درست عمل کنیم. در این مقاله از تفکر آگاه در بخش روانشناسی کودک، راهکارهایی ارائه میکنیم که در مدیریت کودک لجباز شما کارگشا خواهد بود.
لجبازی چیست؟
پیش از هرچیز باید بدانیم لجبازی چیست؟ البته همهی ما تعریف ذهنی مشخصی از لجبازی داریم. ام ابه طور کلی میتوان گفت: لجبازی به معنای مقاومت در برابر خواستهها یا نظرات دیگران است، بهویژه در شرایطی که فرد بهطور عمدی بر مواضع خود پافشاری میکند. این رفتار معمولاً در پاسخ به انتقادات یا پیشنهادها از سوی دیگران بروز میکند و میتواند ناشی از احساسات مانند خشم، ناامیدی یا حتی عدم اعتماد به نفس باشد. لجبازی ممکن است در روابط اجتماعی و خانوادگی مشکلاتی ایجاد کند و مانع از برقراری ارتباط مؤثر و حل مسائل شود. بهعلاوه، این رفتار میتواند تأثیرات منفی بر سلامت روان فرد داشته باشد و موجب انزوا و ناراحتی عاطفی گردد.
لجبازی در کودکان
پیش از هرچیز باید بدانیم لجبازی در کودکان یک رفتار طبیعی است که معمولاً در مراحل مختلف رشد آنها مشاهده میشود، بهویژه در سنین پایینتر. بنابراین با مشاهده لجبازی در آنها زیاد ناراحت نشوید.
این رفتار بهعنوان نشانهای از تلاش کودک برای ابراز استقلال و قدرت خود شناخته میشود. کودکان در این سنین ممکن است به دلیل عدم توانایی در بیان احساسات یا نیازهای خود، به لجبازی روی آورند.
لجبازی در کودکان یک رفتار طبیعی است.
ضمن حفظ آرامش خود به فکر مدیریت آن باشید.
لجبازی میتواند در قالبهای مختلفی بروز کند، مانند عدم تمایل به انجام دستورات والدین، مقاومت در برابر تغییرات یا نپذیرفتن نظرات دیگران. این رفتار میتواند ناشی از خستگی، گرسنگی یا احساس ناامیدی و شاید افسردگی نیز باشد. برای مدیریت لجبازی در کودکان، والدین میتوانند با برقراری ارتباط مؤثر، گوش دادن به احساسات آنها و ارائه گزینهها، به کودکان کمک کنند تا به تدریج مهارتهای اجتماعی و عاطفی خود را تقویت کنند. ایجاد یک محیط حمایتی و درک احساسات کودک میتواند به کاهش لجبازی و تقویت رفتارهای مثبت کمک کند.
لجبازی در سنین مختلف کودکان به شکلهای متفاوتی بروز میکند و تحت تأثیر مراحل رشد عاطفی و اجتماعی آنها قرار دارد. در ادامه، لجبازی را در سنین مختلف بررسی میکنیم:
لجبازی در سنین پیشدبستانی (۳-۵ سال)
در این مرحله، لجبازی بهطور واضحی بروز پیدا میکند. کودکان به دنبال استقلال و خودمختاری هستند و ممکن است به راحتی به دستورات بزرگترها پاسخ ندهند. این رفتار میتواند بهصورت مقاومت در برابر انجام کارها، نپذیرفتن نظرات یا حتی رفتارهای مخرب نمایان شود.
لجبازی در سنین دبستانی (۶-۱۲ سال)
کودکان در این سنین میتوانند احساسات خود را بهتر بیان کنند، اما لجبازی هنوز وجود دارد. این رفتار ممکن است بهویژه در مواقعی که احساس میکنند تحت فشار هستند یا نادیده گرفته میشوند، بیشتر بروز کند. آنها ممکن است در تلاش برای اثبات خود، به مخالفت با قوانین و دستورات والدین یا معلمان روی آورند.
لجبازی در سنین نوجوانی (۱۳-۱۸ سال)
در نوجوانی، لجبازی بهطور عمده به شکل جستجوی هویت و استقلال بروز میکند. نوجوانان ممکن است بهطور مکرر با والدین خود بهویژه در مورد قوانین و انتظارات، مخالفت کنند. این رفتار میتواند ناشی از تلاش برای تأسیس هویت فردی و تمایل به تجربه آزادی بیشتر باشد.
با کودک لجباز چگونه برخورد کنیم؟
هریک از راهماریهای زیر در مورد تربیت و نحوه برخورد و رفتار باکودک لجباز به تنهایی میتواند به شما کمک کند. اما تلاش کنید تعداد گزینههای زیادی را مورد توجه قرار دهید.
۱. فعالانه گوش دهید
توضیح: وقتی کودک لجباز میشود، به او گوش دهید و احساساتش را درک کنید. به او این احساس را بدهید که نظرات و احساساتش مهم هستند. با نگاه کردن به چشمانش و استفاده از زبان بدن مثبت، نشان دهید که به او توجه دارید. گوش دادن یک مهارت بسیار مهم در همه زمینههاست.
عملی: از او بپرسید: «به چی فکر میکنی؟ چی حواست رو پرت میکنه،چرا ناراحتی؟» و به او فرصت دهید تا احساساتش را بیان کند.
۲. گزینههای متنوع ایجاد کنید
توضیح: به کودک گزینههای معقول و قابل قبول بدهید تا احساس کنترل بیشتری کند. این کار میتواند لجبازی را کاهش دهد و به او کمک کند تا در تصمیمگیریها مشارکت کند.
عملی: بهجای اینکه بگویید: «باید لباسهات رو بپوشی» بگویید: «میخواهی لباس قرمز بپوشی یا آبی؟»
۳. انتظارات را تنظیم کنید
توضیح: قوانین و انتظارات خود را بهوضوح بیان کنید. به کودک بگویید که چه چیزی از او انتظار دارید و چرا این قوانین مهم هستند.
عملی: مثلاً بگویید: “ما باید در مهمانی آرام باشیم چون مهمانها هستند. این مهم است که به دیگران احترام بگذاریم.”
۴. از انضباط مثبت استفاده کنید
توضیح: بهجای تنبیه، از تشویق برای تقویت رفتارهای مثبت استفاده کنید. این روش به کودک کمک میکند تا رفتارهای خوب را درک کند و به تکرار آنها تشویق شود.
عملی: اگر کودک کار خوبی انجام میدهد، مثلاً در چیدن اسباببازیهایش کمک میکند، بگویید: «چقدر خوب که به من کمک کردی! این کار خیلی ارزشمنده!»
۵. مدلسازی کنید
توضیح: کودکان از رفتار بزرگترها الگو میگیرند. وقتی خودتان احساساتتان را بهخوبی مدیریت میکنید، کودک نیز یاد میگیرد که چگونه با چالشها برخورد کند.
عملی: وقتی در موقعیتی دشوار قرار میگیرید، به کودک نشان دهید که چگونه احساساتتان را مدیریت میکنید. مثلاً بگویید: “من الان ناراحتم، اما میدانم که باید آرام بمانم.”
۶. صبر و ثبات
توضیح: لجبازی یک رفتار طبیعی است و نیاز به صبر و ثبات دارد. به کودک زمان دهید تا یاد بگیرد و رفتارهای جدید را تمرین کند.
عملی: اگر کودک در ابتدا به انتظارات شما پاسخ نمیدهد، ناامید نشوید. قوانین را دوباره بیان کنید و به او فرصت دهید تا تغییر کند.
۷. استراحت دادن
توضیح: وقتی کودک در حال لجبازی است، یک وقفه میتواند به او کمک کند تا آرام شود و احساساتش را مدیریت کند.
عملی: بگویید: “بیایید یک دقیقه استراحت کنیم. میتوانی بروی در اتاقت بازی کنی و وقتی آماده شدی برگردی.”
۸. تشویق رفتارهای مثبت
توضیح: توجه به رفتارهای مثبت کودک و تشویق او به ادامه این رفتارها میتواند انگیزه او را افزایش دهد.
عملی: وقتی کودک در موقعیتی مثبت عمل میکند، مثلاً به خوبی با دیگران بازی میکند، به او بگویید: “من واقعاً خوشحالم که میبینم چقدر خوب با دوستانت بازی میکنی!”
این راهکارها میتوانند به شما کمک کنند تا بهطور مؤثر با لجبازی در کودکان برخورد کنید و به رشد عاطفی و اجتماعی آنها کمک کنید.
نکاتی برای والدین در مدیریت لجبازی کودکان
اگر والدین میخواهند از لجبازی در فرزندانشان جلوگیری کنند، باید از خودشان شروع کنند و رفتارهای خود را مد نظر قرار دهند. توجه جدی به مفاهیم روانشناسی زوجین بسیار مهم و راهگشا است. در اینجا چند نکته برای والدین آورده شده است:
مدلسازی رفتار مثبت
توضیح: کودکان بهطور طبیعی از بزرگترها الگو میگیرند. اگر والدین رفتارهای مثبت و مناسب از خود نشان دهند، کودکان نیز احتمالاً این رفتارها را تقلید خواهند کرد.
عملی: هنگام مواجهه با چالشها، صبر و آرامش خود را حفظ کنید. به جای لجبازی، از روشهای گفتوگو و همکاری استفاده کنید. با همسر خود بیشتر تعامل کنید و صبوری به خرج دهید.
یادمان باشد کودکان هرچیزی را از ما یاد میگیرند، حتی لجبازی!
مدیریت احساسات
توضیح: والدین باید یاد بگیرند که چگونه احساسات خود را مدیریت کنند. این کار به آنها کمک میکند تا در برابر رفتارهای لجبازانه کودکان واکنش مناسبی نشان دهند.
عملی: وقتی در موقعیتی دشوار قرار میگیرید، از تکنیکهای تنفس عمیق یا آرامش استفاده کنید و احساسات خود را بهطور مؤثر بیان کنید.
اجتناب از لجبازی در تصمیمات
توضیح: والدین باید مراقب باشند که در برابر نظرات یا خواستههای کودکان لجباز نباشند. این رفتار میتواند به کودکان یاد بدهد که در مواقعی که نمیخواهند، بر سر حرف خود بایستند.
عملی: اگر کودک درخواست خاصی دارد، سعی کنید با او گفتگو کنید و به او توضیح دهید که چرا ممکن است درخواستش عملی نباشد، به جای اینکه بهطور قاطعانه مخالفت کنید.
ایجاد یک محیط حمایتی
توضیح: والدین باید فضایی فراهم کنند که در آن کودک بتواند احساسات و نظرات خود را بیان کند. این کار میتواند به کاهش لجبازی و تقویت ارتباط مثبت کمک کند.
عملی: از کودک بخواهید احساساتش را بهصورت آزادانه بیان کند و او را تشویق کنید تا در مورد نظراتش صحبت کند.
آموزش مهارتهای حل مسئله
توضیح: والدین باید به کودکان آموزش دهند که چگونه مشکلات را حل کنند و در مواجهه با چالشها تصمیمگیری کنند. این کار میتواند به کاهش لجبازی کمک کند.
عملی: وقتی کودک در حال لجبازی است، از او بپرسید: «چگونه میتوانیم این مشکل را حل کنیم؟» و به او گزینههایی بدهید تا بهطور فعال در حل مسائل مشارکت کند.
توجه به رفتارهای خود
توضیح: والدین باید نسبت به رفتارهای خود در برابر کودکان آگاه باشند. اگر آنها بهطور مکرر لجبازی کنند، احتمال دارد که کودک نیز این رفتار را یاد بگیرد.
عملی: قبل از واکنش به رفتار کودک، به خودتان یادآوری کنید که باید الگوی مناسبی باشید. اگر احساس میکنید لجباز شدهاید، زمان بگذارید تا آرام شوید و سپس به رفتار کودک پاسخ دهید.
با پیروی از این نکات و توجه به رفتارهای خود، والدین میتوانند به ایجاد یک محیط مثبت و حمایتی کمک کنند که در آن لجبازی کاهش یابد و کودک احساس امنیت و محبت کند.
برای مراجعه به روانشناس متخصص کودک در خصوص لجبازی با ما تماس بگیرید