چگونه با کودک خود رفتار کنیم؟

در این مقاله از تفکر آگاه ذیل روانشناسی کودک به ابعادی از رفتار با کودک در موقعیت‌های مختلف می‌پردازیم.

پیش‌آگاهی از مقاله:

لطفا به یاد داشته باشید که به هیچ وجه با مشاهده‌ی رفتاهای نامناسب به کودک خود برچسب نزنید. حتی اگر مواردی از پرخاشگری، لجبازی، حسادت و … می‌بینید به فکر مدیریت و ترمیم ذهن و رفتار کودکتان باشید. آنهم با صبوری، آرامش و دانش‌افزایی. توجه داشته باشید ممکن است هریک از این رفتارها در خودتان وجود نداشته باشد. پس پیش از تربیت کودک، به فکر اصلاح و بهبود رفتار خود و همسرتان باشید.

رفتار با کودک پرخاشگر

پرخاشگری در کودکان یکی از مسائل رایج است که می‌تواند به دلایل مختلفی بروز کند. این دلایل می‌توانند شامل نمایش‌های خشونت‌آمیز در رسانه‌ها، رفتارهای پرخاشگرانه والدین، محیط استرس‌زا، و حتی رقابت میان خواهر و برادران در خانواده باشند. به‌علاوه، تروما یا مشکلات خانوادگی و شیوه‌های نادرست فرزندپروری مانند تنبیه‌های شدید یا بی‌ثباتی در رفتار والدین می‌تواند موجب بروز چنین رفتارهایی شود.

برای مدیریت رفتارهای پرخاشگرانه کودک، اولین گام این است که به شناسایی محرک‌ها و دلایل اصلی پرخاشگری پرداخته و سعی کنید این عوامل را کاهش دهید. به‌عنوان مثال، اگر رسانه‌های خشونت‌آمیز در خانه مشاهده می‌شود، بهتر است آنها را محدود کنید. تشویق کودک به رفتارهای آرام و مثبت می‌تواند در کاهش پرخاشگری مؤثر باشد. علاوه بر این، ایجاد فضایی آرام و متعادل در خانه، تنظیم مرزهای مشخص برای رفتارهای اجتماعی کودک، و همچنین نشان دادن رفتارهای محترمانه از سوی والدین، به کودک کمک می‌کند تا راه‌های بهتری برای ابراز احساسات و کنترل خشم خود بیاموزد.

رفتار با کودک بیش فعال (ADHD)

بیش فعالی یا ADHD اختلالی است که بر توانایی توجه، کنترل رفتار، و حتی توانایی نشستن و آرام بودن کودک تأثیر می‌گذارد. این اختلال معمولاً ریشه‌های ژنتیکی دارد و ممکن است در کودکانی که در معرض عوامل محیطی خاص مانند سموم یا سوءمصرف مواد در دوران بارداری قرار دارند، بیشتر دیده شود. علایم ADHD می‌تواند شامل حواس‌پرتی، بی‌قراری، و مشکل در تحمل تأخیر باشد.

برای رفتار با کودک مبتلا به ADHD، باید به‌جای مجازات‌های سخت، درک کنید که او نمی‌تواند به‌راحتی رفتارهای خود را کنترل کند. بنابراین، نباید از او انتظار داشته باشید که همیشه درک دقیقی از رفتار خود داشته باشد. یکی از نکات کلیدی این است که دستورات را ساده و قابل‌فهم کنید و در صورت لزوم، آنها را به بخش‌های کوچکتر تقسیم کنید. تعیین مرزهای روشن و پایدار در خانه و تحسین مداوم رفتارهای خوب کودک، می‌تواند تأثیر مثبتی بر کاهش رفتارهای غیرقابل‌کنترل او داشته باشد. در عین حال، حفظ آرامش در برابر رفتارهای کودک بیش فعال بسیار ضروری است تا او بتواند الگوهای رفتاری صحیح را از شما بیاموزد.

رفتار با کودک لجباز

لجبازی در سنین پیش‌دبستانی شایع است و می‌تواند به‌دلیل نیاز به استقلال، توجه‌طلبی، یا حتی تقلید از رفتار والدین باشد. این نوع رفتار در کودکان می‌تواند به‌ویژه در برابر درخواست‌ها و خواسته‌های والدین، بروز کند و از آنجا که کودک در این سنین در تلاش برای یافتن هویت خود است، ممکن است در برابر درخواست‌ها یا انتظارات مقاومت کند.

برای برخورد با کودک لجباز، باید از روش‌های تنبیهی اجتناب کنید، زیرا این امر ممکن است باعث تشدید رفتار لجباز شود. در عوض، سعی کنید به کودک نشان دهید که شما متوجه احساسات او هستید و تصمیمات را با توجه به خواسته‌ها و احساسات او اتخاذ کنید.

 ایجاد حس استقلال در کودک از طریق دادن گزینه‌ها برای انتخاب وظایف و احترام به تصمیمات او می‌تواند باعث کاهش لجبازی شود. همچنین، حفظ آرامش و عدم وارد شدن به مشاجرات بی‌پایان با کودک، موجب می‌شود که او بهتر به شما اعتماد کرده و به خواسته‌هایتان گوش دهد.

رفتار با کودک بی‌ادب

بی‌ادبی در کودکان، معمولاً به‌دلیل عدم آشنایی با راه‌های صحیح بیان احساسات یا مدیریت خشم، رخ می‌دهد. این رفتار می‌تواند در شرایطی که کودک نمی‌داند چگونه با ناامیدی یا خشم خود کنار بیاید، بیشتر بروز کند. البته گاهی این رفتار بی‌احترامی ناشی از تلاش کودک برای جلب توجه یا ایجاد فضای بیشتر برای ارتباط با والدین است.

برای مقابله با بی‌ادبی کودک، اولین قدم این است که به‌عنوان والدین، الگویی برای رفتار محترمانه باشید. در شرایطی که کودک رفتار بی‌احترامی نشان می‌دهد، به‌جای عصبانیت و تنبیه، او را به شیوه‌ای آرام و منطقی آگاه کنید که این رفتار پذیرفته نیست. ایجاد فضایی برای شنیدن صحبت‌های کودک و درک احساسات او، به او کمک می‌کند تا یاد بگیرد که در موقعیت‌های مشابه، باید به شیوه‌ای مودبانه‌تر عمل کند. توضیح دادن عواقب رفتار بی‌احترامی و پیگیری پیوسته رفتارها، کمک می‌کند که کودک بفهمد که احترام به دیگران چقدر اهمیت دارد.

رفتار با کودک ترسو

ترس در کودکان معمولاً ناشی از عدم آشنایی با محیط و یا تجربیات ناخوشایند است. کودکانی که ترس‌های غیرمنطقی دارند، معمولاً به دلایل مختلف مانند تجربه خشونت در محیط خانه، مواجهه با رسانه‌های ترسناک، یا مشکلات خانوادگی مانند طلاق والدین دچار این مشکل می‌شوند.

برای کمک به کودک ترسو، باید ابتدا احساسات او را تایید کنید و او را تشویق به بیان دقیق‌تر ترس‌هایش کنید. در این فرایند، بسیار مهم است که به کودک نشان دهید که ترس‌های او برای شما قابل‌قبول است و شما آماده‌اید تا به او کمک کنید تا این احساسات را مدیریت کند. با نشان دادن رفتارهای حمایتی، ترس‌های کودک کاهش می‌یابد و او یاد می‌گیرد که چگونه با ترس‌هایش مقابله کند.

رفتار با کودک زورگو

زورگویی در کودکان معمولاً ناشی از مشکلات شخصیتی یا محیطی مانند آزار و اذیت توسط دیگران، عزت نفس پایین، یا اضطراب است. این رفتار در برخی از کودکان به‌صورت یک عادت درمی‌آید و می‌تواند باعث ایجاد مشکلات در روابط اجتماعی آنها شود.

برای مدیریت رفتار زورگویی، باید ابتدا با کودک درباره رفتارهایش صحبت کنید و پیامدهای این رفتار را برای او به‌وضوح بیان کنید. ایجاد محیطی آرام و پر از حمایت‌های عاطفی، از جمله محدود کردن مشاهده رسانه‌های خشونت‌آمیز در خانه، به کاهش این رفتار کمک می‌کند. همچنین، تشویق به رفتارهای مثبت و مهربانی می‌تواند به‌طور مؤثر در تغییر رفتارهای زورگویانه کودک مؤثر باشد.

رفتار با کودک حسود

حسادت یکی از احساسات طبیعی است که در اکثر کودکان به‌ویژه در حضور خواهر و برادر بزرگتر مشاهده می‌شود. این حسادت می‌تواند به‌ویژه در کودکانی که احساس می‌کنند والدین به خواهر یا برادر بزرگتر توجه بیشتری دارند، بروز کند. خوشبختانه این احساس در بیشتر موارد قابل‌مدیریت است.

برای کاهش حسادت در کودکان، مهم است که به کودک توضیح دهید که چرا برخی از خواهر و برادران نیاز به توجه بیشتری دارند و به او فرصتی بدهید که در فعالیت‌های مختلف مشارکت کند. تشویق کودک به داشتن نقش‌های مثبت در زندگی خواهر یا برادرش می‌تواند حسادت را کاهش دهد و به او احساس مفید بودن بدهد.

رفتار با کودک دروغگو

دروغگویی در کودکان، اغلب ناشی از ترس از تنبیه یا تلاش برای جلب توجه است. شناسایی دلیل دقیق دروغگویی کودک، کمک می‌کند تا والدین بتوانند به‌درستی با این رفتار برخورد کنند.

برای مدیریت دروغگویی، ابتدا باید به کودک توضیح دهید که راستگویی در بسیاری از موارد راه حل مناسبی است و دروغ‌گویی تنها مشکلات او را بیشتر می‌کند. همچنین، به‌عنوان والدین، باید الگویی از راستگویی باشید و نشان دهید که برای حل مشکلات همیشه بهترین راه این است که حقیقت گفته شود.