بچهها از جنگ دوازده روزه ترسیدند. صدای انفجارها، اخبار مختلف و از همه بدتر استرس پدر و مادرها روی آنها تاثیر گذاشت. گرچه امیدواریم که دیگر این اتفاق برای کشور عزیزمان رخ ندهد اما باید مهارت تعامل و گفتگو با کودکان را بلد باشیم.
سازمان یونیسف برای والدین، معلمان و مراقبان کودک توصیههایی ارائه کرده است تا بتوانند با زبانی ساده و در عین حال آرامشبخش با بچهها درباره جنگ حرف بزنند، بدون اینکه باعث ترس بیشتر شوند. این هشت توصیه به شما کمک میکند بدانید چگونه گوش دهید، چگونه پاسخ دهید و چه اقداماتی انجام دهید تا کودکان در این روزهای پرخبر احساس امنیت بیشتری کنند.
۱. از احساس و اطلاعات کودک در مورد جنگ باخبر شوید
زمان مناسب برای گفتگو با فرزندتان را پیدا کنید
برای شروع یک گفتگوی آرامشبخش با کودکان، انتخاب زمان و مکانی مناسب بسیار مهم است. بهتر است لحظهای را پیدا کنید که کودک در آرامش باشد و فضای صمیمانهای برقرار باشد، مانند وقت صرف یک وعده غذایی خانوادگی یا زمانی که با هم مشغول بازی هستید. اما از صحبت درباره موضوع درست پیش از خواب اجتناب کنید، چون ممکن است ذهن کودک را مشوش کرده و خواب او را مختل کند.
از احساساتش سوال کنید
گام نخست این است که از کودک بپرسید چه میداند و چه احساسی دارد. ممکن است بعضی از بچهها اطلاعات چندانی درباره حوادث نداشته باشند یا حتی تمایلی به صحبت در مورد آن نشان ندهند، اما برخی دیگر شاید در دل نگران باشند و چیزی نگویند. برای کودکان کوچکتر، میتوانید از نقاشی، قصه یا بازی برای شروع مکالمه کمک بگیرید.
اطلاعات آنها را اصلاح کنید
کودکان از منابع گوناگون با اخبار برخورد میکنند؛ از تلویزیون گرفته تا مدرسه یا حتی صحبت دوستان. دانستن اینکه چه چیزی شنیدهاند یا دیدهاند، به شما فرصت میدهد تا اطلاعات غلط را اصلاح کنید و به آنها اطمینان بدهید. در این میان باید حواستان به تصاویر و اخبار تکراری باشد که ممکن است برای کودک استرسزا باشد. بسیاری از کودکان نمیتوانند تفاوت بین آنچه در صفحه نمایش میبینند و دنیای واقعی را تشخیص دهند و شاید فکر کنند که در معرض خطر فوری هستند، حتی اگر اتفاقات در فاصلهای دور رخ دهد.
احساسات او پیرامون مرگ و حوادث جنگ را نادیده نگیرید
وقتی کودکی سوالهای اغراقآمیز یا ترسناک میپرسد، مانند «آیا همه ما خواهیم مرد؟»، احساسات او را نادیده نگیرید. در عوض، با آرامش به او اطمینان دهید که چنین چیزی قرار نیست رخ دهد، و سعی کنید منبع نگرانیاش را پیدا کنید. وقتی بفهمید چه چیزی باعث ترس او شده، راحتتر میتوانید آرامش را به او برگردانید.
احساسات کودک را تأیید کنید و به او نشان دهید که شنیده میشود. به او بگویید هرچه احساس میکند طبیعی است و هر زمان خواست میتواند با شما یا بزرگسالی که به او اعتماد دارد صحبت کند.
۲. آرام و متناسب با سن صحبت کنید
در برابر اضطراب از آنها محافظت کنید
کودکان حق دارند از دنیای اطراف خود باخبر باشند، اما این مسئولیت بزرگسالان است که از ذهن و روان آنها در برابر اضطراب محافظت کنند. شما فرزند خود را بهتر از هر کسی میشناسید؛ پس لحن و کلمات خود را بر اساس سن و درک او تنظیم کنید. واکنشهایش را زیر نظر بگیرید و اگر نشانهای از ترس یا نگرانی دیدید، گفتگوی خود را با آرامش بیشتری ادامه دهید.
آرامش خودتان را حفظ کنید
طبیعی است که شما هم از وقایع ناراحت یا دلنگران باشید، ولی باید بدانید که کودکان احساساتشان را از شما یاد میگیرند. اگر شما بیقرار یا مضطرب باشید، آنها هم مضطرب خواهند شد. پس سعی کنید با صدایی آرام و رفتاری مطمئن حرف بزنید. حتی حالت صورت و حرکات دست و بدنتان پیامهای مهمی برای کودک دارند.
به او برای امنیت اطمینان بدهید
به فرزندتان اطمینان بدهید که او در امنیت است و بسیاری از مردم در جهان تلاش میکنند تا صلح برقرار شود. اگر پاسخ همه سؤالهای کودک را نمیدانید، صادق باشید و بگویید باید بیشتر درباره آن فکر کنید یا با هم تحقیق کنید. این صداقت به کودک احساس امنیت و اعتماد میدهد.
۳. همدلی را گسترش دهید، و از برچسب زدن پرهیز کنید
برچسب نزنید
وقتی صحبت از جنگ یا درگیری میشود، متأسفانه قضاوت و برچسب زدن هم شایع میشود. مراقب باشید در صحبت با کودک از عباراتی مثل «آدمهای بد» یا «گروههای شیطانصفت» استفاده نکنید. به جای آن، این گفتگو را فرصتی برای آموزش همدلی کنید؛ مثلاً درباره خانوادههایی که مجبور به ترک خانه شدهاند یا کودکانی که مثل فرزند شما آرزوی صلح دارند، صحبت کنید.
حتی اگر جنگ در کشوری دور اتفاق میافتد، ممکن است باعث بروز قضاوت یا قلدری در اطراف شما هم بشود. با دقت حواستان باشد که آیا کودک شما هدف برچسبزنی یا قلدری قرار گرفته یا خودش درگیر چنین رفتاری شده است. اگر چنین چیزی پیش آمد، او را تشویق کنید که با شما یا معلم یا یک بزرگسال مورد اعتماد صحبت کند.
به او همدلی را یاد بدهید
به فرزندتان یاد بدهید که همه انسانها حق دارند در مدرسه و جامعه احساس امنیت کنند. قلدری، تمسخر یا تقسیمبندی مردم هرگز قابل قبول نیست و هر کدام از ما باید سهم خودمان را برای مهربانی و حمایت از دیگران انجام دهیم.
۴. روی کمک کردن و یاری رساندن تمرکز کنید
کار خوب امدادگران را به او نشان بدهید
وقتی اخبار جنگی پخش میشود، کودک ممکن است احساس کند هیچ کاری از دستش برنمیآید. اما دانستن اینکه مردم زیادی با شجاعت به یکدیگر کمک میکنند، میتواند آرامش زیادی بدهد. برای او مثال بزنید؛ از امدادگرانی که به دیگران یاری میرسانند یا نوجوانانی که برای صلح تلاش میکنند.
او را درگیر کمک کردن کنید
همچنین به فرزندتان نشان دهید که خودش هم میتواند حتی با کارهای کوچک کمک کند. شاید بخواهد نقاشی بکشد، نامه یا شعری درباره صلح بنویسد، یا با شما در جمعآوری کمکهای محلی شرکت کند. همین کارهای کوچک به او احساس تأثیرگذاری و آرامش میدهند، چون میبیند تلاش او میتواند تغییری ایجاد کند.
۵. گفتگوها را با دقت به پایان برسانید
مکالمه درباره موضوعات سخت باید با احتیاط پایان یابد. وقتی گفتگو تمام میشود، مطمئن شوید که کودک با اضطراب تنها نمانده است. به زبان بدنش دقت کنید، ببینید لحن صدایش آرام است یا نه، و آیا همچنان نگرانی در چهرهاش دیده میشود.
با مهربانی به او یادآوری کنید که برایش اهمیت قائل هستید و هر وقت ترسید یا سؤال داشت، میتواند با شما حرف بزند. یک جمله ساده مثل «من کنارت هستم» برای او بسیار آرامشبخش است.
۶. به مراقبت از فرزندان و پیگیری احساساتشان ادامه دهید
درگیریها و اخبار آنها ممکن است طولانی شوند؛ بنابراین گفتگوی شما با کودک نباید یکباره تمام شود. گاهی دوباره سر صحبت را باز کنید و از او بپرسید چه حسی دارد یا سوال تازهای برایش پیش آمده است.
دقت به رفتارهای کودک
به رفتارهایش دقت کنید؛ اگر نگران یا عصبی شد، ممکن است علائمی مثل دلدرد، سردرد، کابوس یا حتی بیقراری در خواب نشان دهد. بچههای کوچک ممکن است بیشتر از قبل به شما بچسبند، و نوجوانان شاید غم یا عصبانیت شدید نشان دهند. اغلب این واکنشها طبیعی و موقتیاند. اما اگر ادامه پیدا کردند، شاید لازم باشد از یک مشاور یا روانشناس کمک بگیرید.
تکنیکهای آرامسازی کودک را یاد بگیرید
میتوانید تکنیکهای ساده آرامسازی مثل تنفس عمیق شکمی را با هم تمرین کنید. پنج ثانیه دم، پنج ثانیه نگه داشتن، و پنج ثانیه بازدم. به کودک توضیح دهید که هنگام دم، شکمش مثل بادکنک پر میشود و هنگام بازدم، هوا به آرامی خارج میشود. این تمرین به آرام کردن ذهن او کمک میکند.
۷. جریان اخبار را محدود کنید
کودکان اگر مدام در معرض تصاویر و اخبار ناراحتکننده باشند، اضطراب بیشتری خواهند داشت. پخش اخبار در حضور کودکان کوچک را متوقف کنید. برای کودکان بزرگتر هم، محدودیت زمانی بگذارید و با آنها درباره منابع خبری قابل اعتماد صحبت کنید.
همچنین حواستان به حرفهای خودتان با بزرگسالان دیگر باشد؛ اگر کودک نزدیک است و صحبتهای شما را میشنود، مراقب باشید از جملاتی که ترس ایجاد میکند استفاده نکنید.
به جای آن، فعالیتهای شاد و آرامبخش مثل بازی، قدمزدن یا دیدن یک فیلم خانوادگی را برنامهریزی کنید تا ذهن کودک فرصت استراحت داشته باشد.
۸. مراقب خودتان باشید
شما هم انسان هستید و اخبار جنگ میتواند برایتان استرسزا باشد. ولی اگر بتوانید خودتان را آرام نگه دارید، بهتر میتوانید به کودک کمک کنید. کودکان خیلی زود میفهمند که شما چه حسی دارید؛ اگر ببینند آرام و مسلط هستید، احساس امنیت میکنند.
برای استراحت و تفریح برنامه داشته باشید
اگر خودتان اضطراب یا خستگی احساس میکنید، برای خودتان زمان بگذارید. با دوستان، اعضای خانواده یا فردی که به او اعتماد دارید صحبت کنید. همچنین بهتر است زمان مشخصی برای دیدن اخبار در نظر بگیرید و از چک کردن مداوم شبکههای خبری خودداری کنید.
فعالیتهای آرامبخش را فراموش نکنید
برای خودتان فعالیتهای آرامشبخش مثل قدمزدن، مطالعه یا حتی مدیتیشن کوتاه در نظر بگیرید. وقتی شما توانمندتر و آرامتر باشید، میتوانید پناه مطمئنتری برای کودک خود باشید.
مطالعه بیشتر پیرامون مسائل جنگ: