برای درک تفاوت بین افسردگی و اختلال دوقطبی، لازم است ابتدا هر یک از این دو اختلال روانی را بهطور جداگانه بررسی کنیم. هرچند هر دو بیماری بر خلقوخو و احساسات افراد تأثیر میگذارند، اما تفاوتهای اساسی در علائم، شدت، مدتزمان و نحوه درمان آنها وجود دارد.
افسردگی چیست؟
افسردگی یک وضعیت روانی است که با احساس غم و ناامیدی طولانیمدت همراه است. این اختلال بهعنوان افسردگی اساسی یا افسردگی بالینی نیز شناخته میشود و میتواند هفتهها، ماهها و حتی سالها ادامه داشته باشد. برخلاف ناراحتیهای معمولی که در اثر مشکلات روزمره ایجاد میشوند، افسردگی یک وضعیت عمیق و مداوم است که زندگی روزمره فرد را تحت تأثیر قرار میدهد.
ویژگیهای افسردگی
- احساس غم و اندوه شدید که مدت طولانی ادامه دارد.
- از دست دادن علاقه به فعالیتهایی که قبلاً لذتبخش بودند.
- کاهش انرژی و احساس خستگی مداوم.
- مشکلات خواب، مانند بیخوابی یا خواب بیشازحد.
- کاهش یا افزایش وزن بدون دلیل مشخص.
- مشکلات تمرکز و تصمیمگیری.
- احساس بیارزشی و گناه مداوم.
- افکار خودکشی یا آسیب به خود.
اختلال دوقطبی چیست؟
اختلال دوقطبی، که بهعنوان افسردگی شیدایی نیز شناخته میشود، یک بیماری روانی مزمن است که با تغییرات شدید خلقی مشخص میشود. افراد مبتلا به این اختلال دورههایی از شیدایی (مانیا) یا نیمهشیدایی (هیپومانیا) را تجربه میکنند که با دورههای افسردگی عمیق همراه است.
ویژگیهای اختلال دوقطبی
- تغییرات خلقی شدید که بین دو حالت متضاد یعنی شیدایی و افسردگی در نوسان است.
- دورههای مانیا شامل افزایش غیرعادی انرژی، احساس سرخوشی، پرحرفی و کاهش نیاز به خواب است.
- دورههای هیپومانیا که مشابه مانیا است اما شدت کمتری دارد.
- دورههای افسردگی مشابه افسردگی اساسی اما همراه با نوسانات خلقی.
- رفتارهای تکانشی، مانند ولخرجی بیشازحد، تصمیمگیریهای خطرناک و کاهش توانایی در کنترل رفتارهای پرخطر.
تفاوتهای اساسی بین افسردگی و اختلال دوقطبی
| ویژگیها | افسردگی اساسی | اختلال دوقطبی |
| الگوی خلقی | غم و ناامیدی مداوم | تغییرات خلقی بین شیدایی و افسردگی |
| سطح انرژی | کاهش انرژی و احساس خستگی | افزایش انرژی در دورههای مانیا و کاهش آن در افسردگی |
| مدتزمان علائم | میتواند ماهها یا سالها طول بکشد | دورههای نوسانی که شامل هفتهها یا ماهها هستند |
| رفتارهای تکانشی | کمتر دیده میشود | رفتارهای پرخطر مانند خرج کردن زیاد، تصمیمگیریهای عجولانه |
| الگوی خواب | بیخوابی یا پرخوابی | کاهش شدید نیاز به خواب در دوره مانیا |
| درمان رایج | داروهای ضدافسردگی و رواندرمانی | داروهای تثبیتکننده خلق و رواندرمانی |
انواع افسردگی
- افسردگی دارای انواع مختلفی است که هر یک ویژگیهای خاص خود را دارند:
- افسردگی اساسی: نوع شدید افسردگی که زندگی روزمره فرد را مختل میکند.
- افسردگی فصلی: وابسته به تغییرات فصلی، معمولاً در زمستان رخ میدهد.
- افسردگی پس از زایمان: در برخی زنان پس از زایمان ایجاد میشود.
- افسردگی روانپریشی: همراه با توهمات و هذیانها.
- افسردگی مداوم: علائم افسردگی که بیش از دو سال ادامه دارد.
انواع اختلال دوقطبی
- اختلال دوقطبی به چندین نوع تقسیم میشود که شدت و الگوی علائم آن متفاوت است:
- اختلال دوقطبی نوع ۱: شامل حداقل یک دوره مانیا که ممکن است با دورههای افسردگی همراه باشد.
- اختلال دوقطبی نوع ۲: شامل دورههای افسردگی اساسی و دورههای هیپومانیا، اما بدون مانیا شدید.
- اختلال سیکلوتایمیک: تغییرات خلقی خفیفتر که به مدت طولانی ادامه دارند.
دلایل و عوامل افسردگی و دو قطبی
هر دو اختلال میتوانند به دلایل مشابهی ایجاد شوند، اما تفاوتهایی در عوامل خطر آنها وجود دارد:
افسردگی معمولاً ناشی از عوامل زیستی، ژنتیکی، محیطی و روانی است. استرس، ضربههای روحی و عدم تعادل هورمونی میتوانند در بروز آن نقش داشته باشند.
اختلال دوقطبی معمولاً یک اختلال ژنتیکی است که با تغییرات شیمیایی در مغز همراه است. همچنین استرس شدید و مصرف مواد مخدر میتوانند علائم آن را تشدید کنند.
روشهای درمان دوقطبی وافسردگی
درمان افسردگی:
- داروهای ضدافسردگی مانند SSRIها، SNRIها و داروهای سهحلقهای.
- رواندرمانی مانند درمان شناختی-رفتاری (CBT).
- ایجاد تغییرات در سبک زندگی، از جمله تغذیه سالم، ورزش و مدیریت استرس.
درمان اختلال دوقطبی:
- داروهای تثبیتکننده خلق مانند لیتیوم و والپروات.
- داروهای ضدافسردگی در کنار تثبیتکنندههای خلق برای جلوگیری از شیدایی.
- رواندرمانی برای مدیریت تغییرات خلقی و بهبود مهارتهای مقابلهای.
- مراقبتهای بیمارستانی در موارد شدید.
پیشگیری از افسردگی و دو قطبی
- مدیریت استرس و سبک زندگی سالم میتواند از افسردگی پیشگیری کند.
- کنترل دقیق علائم و مراجعه منظم به پزشک در افراد مستعد اختلال دوقطبی ضروری است.
- حمایت اجتماعی و درمان زودهنگام میتواند از تشدید علائم جلوگیری کند.
نتیجهگیری
افسردگی و اختلال دوقطبی هر دو بیماریهای روانی مهمی هستند که نیاز به تشخیص و درمان مناسب دارند. درحالیکه افسردگی یک حالت پایدار از ناامیدی و غم است، اختلال دوقطبی با نوسانات شدید خلقی مشخص میشود. آگاهی از این تفاوتها و دریافت کمک پزشکی در صورت لزوم، میتواند به بهبود کیفیت زندگی افراد کمک کند.