افسردگی یک وضعیت روحی و عاطفی است که با احساس غمگینی شدید، از دست دادن انگیزه و علاقه به فعالیتهای روزمره، اضطراب، خستگی و ناراحتی عمیق همراه است. این وضعیت ممکن است تأثیرات مخربی بر زندگی روزمره فرد داشته باشد و در صورت عدم درمان، میتواند به مشکلات جدیتر روانی و جسمی منجر شود. افراد مختلف ممکن است با انواع مختلف افسردگی مواجه شوند، از جمله افسردگی اساسی، افسردگی فصلی، افسردگی بعد از زایمان، و افسردگی به دلیل عوامل مختلف مانند استرس یا مشکلات زندگی. در این مقاله از مجموعهی آسیبهای روانی به بررسی بیشتر موضوع میپردازیم.
۱. افسردگی اساسی (Major Depressive Disorder – MDD)
ویژگیها:
این نوع از افسردگی اساسی یکی از شایعترین و شدیدترین انواع افسردگی است که حداقل دو هفته طول میکشد و عملکرد روزمره فرد را مختل میکند.
علائم:
- احساس غم و ناامیدی عمیق
- بیانگیزگی و عدم علاقه به فعالیتهای لذتبخش
- تغییر در اشتها (کاهش یا افزایش وزن)
- بیخوابی یا خواب بیش از حد
- کاهش انرژی و احساس خستگی مداوم
- مشکل در تمرکز و تصمیمگیری
- احساس بیارزشی یا گناه بیش از حد
- افکار خودکشی یا خودآزاری
۲. افسردگی مزمن (دیستایمیا Persistent Depressive Disorder )
ویژگیها:
این نوع افسردگی شدت کمتری نسبت به افسردگی اساسی دارد اما طولانیمدت است (حداقل دو سال).
علائم:
- احساس غم و ناامیدی مداوم
- خستگی و کاهش انرژی
- عزت نفس پایین
- مشکل در تمرکز و تصمیمگیری
- تغییر در اشتها و الگوی خواب
- احساس ناتوانی در خوشحال شدن حتی در شرایط مثبت
۳. افسردگی فصلی (Seasonal Affective Disorder – SAD)
ویژگیها:
این نوع افسردگی معمولاً در فصول پاییز و زمستان رخ میدهد و با کاهش نور خورشید مرتبط است.
علائم:
- بیحالی و خستگی مفرط
- افزایش اشتها (بهویژه میل به کربوهیدراتها) و افزایش وزن
- خوابآلودگی بیش از حد
- کاهش انگیزه و انرژی
- احساس ناامیدی و اضطراب
۴. افسردگی پس از زایمان (Postpartum Depression – PPD)
ویژگیها:
این افسردگی پس از زایمان رخ میدهد و فراتر از “غم پس از زایمان” است.
علائم:
- غم و گریههای مداوم
- اضطراب و نگرانی بیش از حد درباره نوزاد
- تحریکپذیری و تغییرات خلقی شدید
- احساس بیکفایتی و گناه
- مشکل در برقراری ارتباط با نوزاد
- افکار آسیب رساندن به خود یا نوزاد (در موارد شدید)
۵. افسردگی دوقطبی (Bipolar Disorder)
ویژگیها:
در این نوع افسردگی، فرد بین دورههای افسردگی و دورههای شیدایی (مانیا) جابهجا میشود.
علائم در فاز افسردگی:
- احساس ناامیدی و غم شدید
- از دست دادن علاقه به فعالیتهای روزمره
- احساس خستگی و کمبود انرژی
- تغییر در اشتها و خواب
- افکار خودکشی
علائم در فاز شیدایی:
- انرژی بیش از حد و فعالیت مفرط
- کاهش نیاز به خواب
- احساس اعتمادبهنفس کاذب
- رفتارهای پرخطر و تصمیمات عجولانه
۶. افسردگی آتیپیک (Atypical Depression)
ویژگیها:
نوعی افسردگی که علائم آن موقتی بهبود پیدا میکنند در واکنش به رویدادهای خوشایند.
علائم:
- افزایش اشتها و افزایش وزن
- خواب بیش از حد
- احساس سنگینی در بازوها و پاها
- حساسیت زیاد به طرد شدن و انتقاد
- تغییرات خلقی شدید بر اساس محیط اطراف
۷. افسردگی سایکوتیک (Psychotic Depression)
ویژگیها:
افسردگی شدید همراه با علائم روانپریشی مانند توهم و هذیان.
علائم:
- توهم (دیدن یا شنیدن چیزهایی که وجود ندارند)
- هذیانهای منفی (مانند احساس گناه یا بیارزشی شدید)
- اضطراب و تحریکپذیری شدید
- افکار خودکشی و آسیبرسانی به خود
۸. افسردگی موقعیتی (Situational Depression)
ویژگیها:
این نوع افسردگی ناشی از یک رویداد استرسزا مانند از دست دادن عزیزان، طلاق، مشکلات مالی یا تغییرات بزرگ در زندگی است.
علائم:
- احساس غم و اندوه پس از یک حادثه استرسزا
- گریه مداوم و ناامیدی
- اضطراب و نگرانی زیاد
- مشکل در تمرکز و خواب
- کاهش انگیزه برای انجام کارهای روزمره
۹. اختلال ملال پیش از قاعدگی (Premenstrual Dysphoric Disorder – PMDD)
ویژگیها:
یک نوع شدید از سندرم پیش از قاعدگی (PMS) که روی خلق و خو تأثیر میگذارد.
علائم:
- نوسانات خلقی شدید و تحریکپذیری
- افسردگی و احساس ناامیدی
- اضطراب و استرس زیاد
- خستگی و کمبود انرژی
- مشکل در تمرکز
- تغییر در اشتها و خواب
جدول مقایسه و تفاوتهای انواع افسردگی
| نوع افسردگی | ویژگیها | علائم اصلی | تفاوت با سایر انواع |
| افسردگی اساسی MDD | شدید و حداقل ۲ هفته طول میکشد | غم عمیق، کاهش انرژی، بیخوابی یا خواب زیاد، افکار خودکشی | شدیدتر از سایر انواع و تأثیر جدی بر عملکرد روزمره |
| افسردگی مزمن (دیستایمیا) | خفیفتر اما حداقل ۲ سال ادامه دارد | احساس غم مداوم، کاهش انرژی، عزت نفس پایین | طولانیتر ولی با شدت کمتر از MDD |
| افسردگی فصلی | در پاییز و زمستان بیشتر دیده میشود | بیحالی، افزایش خواب، پرخوری (ویژه کربوهیدراتها) | با تغییر فصول رخ میدهد و در تابستان بهبود مییابد |
| افسردگی پس از زایمان | پس از زایمان ایجاد میشود | غم شدید، نگرانی زیاد درباره نوزاد، تحریکپذیری | مرتبط با تغییرات هورمونی و پس از زایمان رخ میدهد |
| افسردگی دوقطبی | ترکیب افسردگی و شیدایی | دورههای غم و ناامیدی + انرژی زیاد، رفتارهای پرخطر در فاز شیدایی | وجود دورههای شیدایی که در سایر افسردگیها نیست |
| افسردگی آتیپیک | واکنش به اتفاقات مثبت موقتاً بهتر میشود | افزایش وزن، خواب زیاد، حساسیت به طرد شدن | برعکس MDD، خلق با رویدادهای مثبت تغییر میکند |
| افسردگی سایکوتیک | همراه با توهم و هذیان | توهم، هذیان، اضطراب شدید | وجود علائم روانپریشی که در سایر انواع نیست |
| افسردگی موقعیتی | پس از یک اتفاق استرسزا رخ میدهد | غم، اضطراب، کاهش انگیزه | ناشی از یک موقعیت خاص است و با گذر زمان بهبود مییابد |
| اختلال ملال پیش از قاعدگی | قبل از قاعدگی ایجاد میشود | تحریکپذیری، افسردگی، اضطراب | مرتبط با چرخه قاعدگی و شدت علائم بیشتر از PMS |
جمعبندی
افسردگی انواع مختلفی دارد که هرکدام ویژگیها و علائم خاص خود را دارند. برخی از این انواع نیاز به درمان فوری دارند، مانند افسردگی سایکوتیک یا دوقطبی، درحالیکه برخی دیگر مانند افسردگی موقعیتی ممکن است با گذر زمان و حمایت اجتماعی بهبود یابند. اگر علائم افسردگی را در خود یا اطرافیان مشاهده میکنید، بهتر است با یک متخصص سلامت روان مشورت کنید.