هجوم اسرائیل به مرزهای کشورمان و در نهایت جنگ دوازده روزه، استرس جنگ را در جامعه افزایش داد. حالا با یک اختلال روانی فراگیر در سطح کشور مواجه هستیم. چیزی که ممکن است به درمان نیاز داشته باشد.
استرس جنگ چیست؟
استرس جنگ، حالتی از اضطراب مزمن است که فرد به دلیل تصور یا احتمال درگیری نظامی، حتی بدون مواجههی مستقیم با آن، تجربه میکند. این استرس میتواند از منابع مختلفی ناشی شود:
اخبار و تصاویر رسانهها: رسانهها بهویژه شبکههای اجتماعی، اخبار جنگ را لحظهبهلحظه مخابره میکنند. ویدیوهای خشونتآمیز، آمار تلفات و تصاویر دلخراش میتوانند در ذهن بیننده ماندگار شوند و به مرور باعث اضطراب مزمن شوند.
ناامنی اقتصادی و اجتماعی: ترس از نابودی سرمایهها، از دست دادن شغل یا فروپاشی زیرساختها فشار روانی زیادی به مردم وارد میکند.
تجربههای گذشته: کسانی که تجربه جنگ یا بحرانهای مشابه را داشتهاند (مثل زلزله یا حوادث تروریستی) ممکن است با شنیدن اخبار جنگ دوباره دچار اضطراب و یادآوری خاطرات تلخ شوند.
به طور مثال برخی از کسانی که جنگ هشت ساله با عراق را به خاطر دارند، این جنگ دوازده روزه به شکلی دیگر و حتی ترسناکتر برایشان تجربه شد
علائم استرس جنگ
استرس جنگ فقط یک حس لحظهای نیست؛ میتواند زندگی روزمره را مختل کند. علائم آن به سه دستهی جسمی، روانی و رفتاری تقسیم میشوند:
علائم جسمی
- تپش قلب و افزایش ضربان
- تعریق کف دست یا بدن
- حالت تهوع یا معده درد
- خشکی دهان و سرگیجه
- بیخوابی یا بیداری مکرر در طول شب
علائم روانی
- ترس مداوم و احساس ناامنی
- نگرانیهای وسواسی درباره آینده
- کابوسهای تکراری یا رؤیاهای ترسناک
- بیحوصلگی و بیانگیزگی
- احساس خشم یا پرخاشگری بدون دلیل مشخص
علائم رفتاری
- کنارهگیری از دوستان و خانواده
- کاهش تمرکز در کار یا درس
- استفاده بیشازحد از شبکههای اجتماعی برای دنبال کردن اخبار
- پرخوری یا کماشتهایی
- تمایل به مصرف سیگار، الکل یا حتی مواد مخدر برای فرار از استرس
چگونه با اضطراب جنگ مقابله کنیم؟
با اینکه ما نمیتوانیم مانع وقوع جنگ شویم، اما میتوانیم یاد بگیریم چگونه اثرات روانی آن را کاهش دهیم.
۱. محدود کردن حضور در شبکههای اجتماعی
شبکههای اجتماعی پر از تصاویر خام، شایعات و اخبار تأییدنشدهاند. غرق شدن در این محتواها مغز را در وضعیت «هشدار دائمی» قرار میدهد. پیشنهاد: استفاده از «دیجیتال دیتاکس» (مدتی دوری از گوشی و اینترنت) یا انتخاب ساعات مشخص برای مرور اخبار.
۲. کمتر دنبال کردن اخبار
اطلاع داشتن مهم است اما زیادهروی، ذهن را خسته و مضطرب میکند. روش پیشنهادی: انتخاب یک یا دو منبع خبری معتبر و بررسی اخبار فقط یک یا دو بار در روز.
در این باره توصیه میشود کتاب
۳. تمرین تکنیکهای خودمراقبتی و آرامسازی
- تنفس عمیق: چهار ثانیه دم، هفت ثانیه حبس نفس، هشت ثانیه بازدم؛ این چرخه باعث کاهش تپش قلب میشود.
- مدیتیشن یا مایندفولنس: تمرکز روی لحظه حال، بهجای فکر کردن به آیندهی نامعلوم.
- ورزشهای سبک: پیادهروی یا یوگا هورمونهای آرامبخش مانند اندورفین ترشح میکند.
۴. صحبت کردن با اطرافیان
فشار روانی اگر در ذهن انباشته شود، تشدید میشود. گفتگو با خانواده یا دوستان باعث میشود احساس تنهایی و بیپناهی کمتر شود.
۵. حفظ امید و تصویرسازی مثبت
مغز ما به تصاویری که تصور میکنیم واکنش واقعی نشان میدهد. تصور آیندهای بهتر یا تمرکز بر خاطرات خوب میتواند استرس را کاهش دهد.
۶. پذیرش شرایط غیرقابل کنترل
گاهی بزرگترین منبع استرس ما «تلاش برای کنترل چیزی است که در توانمان نیست». پذیرفتن اینکه بخشی از شرایط در اختیار ما نیست، به کاهش فشار روانی کمک میکند.
۷. تعدیل انتظارات از خود
در شرایط بحران، طبیعی است که عملکرد روزانه کاهش یابد. به خودتان فشار نیاورید که مانند روزهای عادی کار کنید یا مطالعه داشته باشید.
۸. پرهیز از بحثهای سیاسی تنشزا
گفتگوهای داغ سیاسی یا مشاجرات خانوادگی درباره جنگ، اضطراب را افزایش میدهد. اگر چنین گفتگوهایی باعث عصبانیت یا استرس میشود، بهطور محترمانه از ادامهی آن پرهیز کنید.
۹. اولویت دادن به سلامت خود
گاهی لازم است تماس با افرادی که مدام خبرهای بد میفرستند یا شما را مضطرب میکنند، کمتر کنید. سلامت روان شما مهمتر از همهچیز است.
۱۰. مراجعه به متخصص
اگر علائم استرس شدید بود (مثل حملات پانیک یا بیخوابی طولانیمدت)، باید از روانشناس یا روانپزشک کمک گرفت. مشاورهی حرفهای میتواند جلوی تشدید مشکلات روانی را بگیرد.
در همین رابطه: چگونه تاب آوری خود را بالا ببریم؟
تأثیر جنگ بر کودکان
کودکان به دلیل درک محدودتر از دنیا و احساس وابستگی به والدین، آسیبپذیرتر هستند. حتی شنیدن کلمات «بمب» یا «حمله» میتواند باعث ترس شدید در آنها شود.
بررسی پیامدهای جنگ بر کودکان:
- ترس دائمی: حتی صدای بلند تلویزیون میتواند باعث وحشت شود.
- احساس ناامنی: کودک ممکن است فکر کند هر لحظه والدینش او را ترک میکنند یا اتفاق بدی برای خانواده میافتد. (احساس ناامنی در کودکان را جدی بگیرید)
- مشکلات تحصیلی: تمرکز کودک از بین میرود و ممکن است از درس عقب بماند.
- پرخاشگری یا انزوا: برخی کودکان عصبانیتر میشوند، برخی دیگر گوشهگیر.
چطور از کودکان محافظت کنیم؟
- کمتر در حضور کودک درباره جنگ حرف بزنید.
- زمان بازی را بیشتر کنید: بازی حس کنترل به کودک میدهد.
- محبت کنید: در آغوش گرفتن، لمس آرامشبخش و گفتن جملات اطمینانبخش (مثل «ما کنارت هستیم») باعث ایجاد حس امنیت در کودک میشود.
توضیحات کامل توصیههای یونیسف در مورد گفتگو با کودکان پیرامون جنگ را مطالعه کنید
اثرات روانی جنگ بر بزرگسالان
بزرگسالان شاید در ظاهر مقاومتر باشند، اما آنها هم آسیب میبینند. این اثرات میتواند به شکل:
- افسردگی: احساس پوچی، بیانگیزگی و غم طولانیمدت.
افسردگی و راههای درمانش را بشناسید
- اختلال استرس پس از سانحه: این موضوع خودش با عث اختلالی مثل کابوس میشود. فلشبک و واکنشهای شدید به صداها یا تصاویر یادآور جنگ هم از جمله آثار این اختلال است.
آشنایی بیشتر با اختلال استرس پس از سانحه
- وسواس فکری: شستن مکرر دستها، چک کردن قفل در یا مرور مداوم اخبار برای کاهش اضطراب.
با وسواس و راهکارهای درمانی آن آشنا شوید
جنگ فقط خانهها و شهرها را نابود نمیکند؛ آرامش ذهنی انسانها را هم هدف قرار میدهد. اما میتوان با راهکارهایی مثل کاهش مصرف اخبار، محدود کردن شبکههای اجتماعی، تمرین تکنیکهای آرامسازی، حفظ ارتباط با دوستان و خانواده و در صورت لزوم مشاوره با روانشناس از فشار روانی آن کاست. سلامت روان در دوران بحران مهمترین سرمایه ماست — حتی اگر نتوانیم جنگ را متوقف کنیم، میتوانیم از